Sitemizde 15 kategori'de 744 adet yazı yazılmış ve 226 yorum bulunmaktadır.

Oca 292017
 

Sürekli kullanıyoruz, dilimizden düşünmüyoruz. Belki de bu yüzden anlamlarını pek umursamıyor, ya da merak etmiyoruz ancak; gün isimleri dilimize nasıl gelmişler? Zaman kavramı uzun yıllardır insan yaşantısının içinde ve bu kavramın alt başlıkları olarak zamanı bir nevi tablolandırmış durumdayız.

Bunu yaparken de en fazla yararlandığımız şeylerden biri günler.

Günlerin adlarını sürekli olarak kullandığımız için artık bu adlar bize ilginç gelmiyor. Fakat, hiç bu günlerin adları Türkçeye nasıl dahil oldu diye merak ettiniz mi? O zaman merakınızı giderelim.

  • Cuma – Arapça- toplama, toplanma)
  • Cumartesi – Arapça- (ertesi – Türkçe)
  • Pazar – Farsça- (ba = yemek, zar = yer)
  • Pazartesi – Farsça- (ertesi – Türkçe)
  • Salı – İbrânice – (üçüncü)
  • Çarşamba – Farsça-(cehar şenbe = dördüncü gün)
  • Perşembe – Farsça-(penç şenbe = beşinci gün)

Pazartesi: Pek çok uygarlıkta, –hatta günümüzde bazı Batı ülkelerinde– haftanın ilk günü olarak Pazar günü sayılmakta. Pazartesi’nin de ismi aslında buradan, basit bir şekilde gelmekte; ”Pazar Ertesi”. Eğer erte sözcüğünü ele alacak olursak; Uygurca Budist metinlerde ”erte”nin ”gün” ya da ”gün doğumu” olarak kullanılmakta imiş. Daha sonradan 1073 yılında Divan-i Lugati’t Türk’te “ertelemek” sözcüğü “işe kalkmak” şeklinde açıklanmış. 1390 civarında yazılan Kısas-ı Enbiya’da ise ilk defa e üzerindeki çizgi kalkmış ve “ertelemek” olarak kullanılmış. Sözcük, ayrıca eski Türkçede “sabah” olarak da kullanılmaktadır.

SalıSalı’nın anlamı yine Pazar’ın ilk gün olara baz alınması şeklinde ortaya çıkmış. Sözcüğü ilk kullanan Filippo Argenti, 1533 yılında yazdığı Regola del Parlare Turco adlı eserinde ”sali” olarak bahsetmiştir. Arapçada ise “Yevmü’s-selāse” yani ”üçüncü gün” olarak adlandırılmaktadır. Salı, dilimize ”selase” sözcüğünden geçmiştir.

∠ Çarşambaİlk olarak 1303 yılındaki Codex Cumanicus’ta, Farsça ve Türkçe karışımı bir dille “čaar sanbe” olarak karşımıza çıkan kelime, “Dördüncü Gün” anlamına gelmektedir (yine Pazar haftanın ilk günü olarak ele alındığı için dördüncü gün oluyor).”Şamba” sözcüğü, İbrani ve Aramicedeki “şabāt” sözcüğünden Farsçaya geçmiştir ve anlamı “dinlenme günü“dür.

PerşembePerşembe kelimesinin kökeni, 1300’lü yıllardan öncesine dayanmakta ve Orta Asya’da keşfedilmiş bir Kuran tefsirine kadar gitmekte. Borovkov tarafından yazılan bir analizde bu sözcük “penc şembe“, yani “Beşinci Gün” olarak ele alınmıştır. “Panc” da Farsçada “beş” anlamına gelir.

CumaÖzellikle İslam etkisindeki toplumlarda özel bir yeri olan Cuma gününün kökeni, 1341 yılında yazılan Tezkiretü’l Evliya’ya kadar gitmektedir ve orada “cumˁa” olarak geçer. Doğrudan Arapçadan dilimize geçen ve Cuma Namazına işaret eden bu sözcük, “toplanma günü” anlamına gelir. Arapçadaki “cm” ya da “cmm” kökü, “toplama, toplanma, topluluk” anlamlarına gelmektedir. Cami, cemevi, cima, cumhur, cumhuriyet, cümbür cemaat, camia, icma, içtima, mecmua, cemaat, cemiyet, Cuma gibi sözcükler hep aynı kökten türetilmiştir.


CumartesiTıpkı Pazartesi’de olduğu gibi Cumartesi de, Cuma sonrasında olmasıyla ilişkili olarak türetilmiştir (Cuma Ertesi). Kendi başına özel bir anlamı bulunmamaktadır.

Pazar: Ve son olarak daha önceden haftanın ilk günü olarak kullanılan ve bu nedenle de diğer günlerin adlarını etkileyen Pazar’a. Tahmin edebileceğiniz gibi sözcüğün anlamı, eski dönemlerde ticaret merkezlerini adlandırırken de kullanılan “pazar“, “pazaryeri” sözcüğünden gelmektedir. İlk olarak 1303 yılında Codex Cumanicus’ta “bazar” olarak geçen kelimeden, 1680 yılında Meninski tarafından yazılan sözlükte “bāzār güni” olarak da bahsedilmiştir.

Tavla oynayanlar Farsça altıya kadar saymasını bilirler (yek, du, se, cihar, penç, şeş). Yedi sayısı ise Farsçası ise ‘heft‘ dir (veya hefte). Yedi günlük ‘hafta‘ ismi de buradan alınmıştır.

Günümüzde kullandığımız ay isimlerinin geldikleri yerler de karışık. Hicri takvimdeki Arabi ay isimlerinin bugün hiçbirini kullanmamamıza rağmen yine de Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül aylarının isimlerinin kökenleri Arapça ve Süryanice, Kasım ayının ise Arapça.

İşin daha ilginç yanı bunlardan Şubat, Nisan, Temmuz ve Eylül hemen hemen aynı telaffuzla Yahudi takviminde de yer alıyorlar. Gelin ayların isimleri ve kökenlerine bir göz atalım.

  • Ocak = Türkçe (Kışın evlerde ateş yakılan yer)
  • Şubat = Süryanice
  • Mart = Latince (Maritus – mitolojik isim Mars’tan)
  • Nisan = Süryanice
  • Mayıs = Latince (Tanrıça Maria’nın ayı)
  • Haziran = Süryanice
  • Temmuz = Arapça / Süryanice
  • Ağustos = Latince (Roma İmparatoru Augustus’un adından)
  • Eylül = Süryanice
  • Ekim = Türkçe (Toprağı ekmekten)
  • Kasım = Arapça (Bölen)
  • Aralık = Türkçe (İki zaman dilimi arası)

İngilizce ve diğer Avrupa dillerindeki ay isimleri tamamen Latince’den alınmıştır.

  • Januarius (Janus’a ithafen) => January => Ocak
  • Februarius (Februa’ya ithafen) => February => Şubat
  • Martius (Mars’a ithafen) => March => Mart
  • Aprilis (Aphrodite’e ithafen) => April => Nisan
  • Maius (Maia’ya ithafen) => May => Mayıs
  • Junius (Juno’ya ithafen) => June => Haziran
  • Julius (Julius Caesar’a ithafen) => July => Temmuz
  • Augustus (Augustus Caesar’a ithafen) => August => Ağustos
  • September (Yedinci ay) => September => Eylül
  • October (Sekizinci ay) => October => Ekim
  • November (Dokuzuncu ay) => November => Kasım
  • December (Onuncu ay) => December => Aralık

Yahudi Takvimi

İbrani takvimindeki ay isimleri ve Levant bölgesi olarak adlandırılan ve Filistin, Ürdün, Suriye, Lübnan ve Irak’ı kapsayan bölgede kullanılan ve kısmen İbranice’den etkilenmiş olan ay isimleri de aşağıdaki gibidir (İbrani takvimi, Nisan’dan başlar ancak aşağıdaki listede Tevet [Ocak] ayıyla başlatılmıştır).

  • 1.Tevet => Kanun-essani
  • 2.Sebat => Şubat
  • 3.Adar => Adar
  • 4.Nisan => Nisan
  • 5.İyar => Ayyar
  • 6.Sivan => Haziyran
  • 7.Tammuz => Tammuz
  • 8.Av => Ab
  • 9.Elül => Aylül
  • 10.Tişri => Tısrin-ül evvel
  • 11.Marheşvan => Tısrin-essani
  • 12.Kislev => Kanun-ül evvel

Social Media Exchange Website - Likenation horozz - MyDailyLikes Stats

Free Twitter Followers

Bunlara Baktınızmı?

Adnan DAN on FacebookAdnan DAN on PinterestAdnan DAN on TwitterAdnan DAN on Youtube
Adnan DAN
Aslında çokta özel biri değilim.. Biraz ukala olduğumu söylerler.. Bildiğimi anlayabilen insanlara sunmayı severim..

Sürekli sorgulama modundayım.. Neden dünyadayız, nereye gideceğiz, bu kadar basitmi yaşamak, vs. vs.. Cevaplarını bulamadığım onlarca sorum var..

Gerçekten dost bildiğim insanların sayısı bir elimin parmaklarının sayısını geçmez.. Onlarca insan arasında kendimi hep yanlız hissederim..

Ben insanım.. Adımı Adnan koymuşlar, soyadımsa zaten otomatik olarak eklenmiş DAN olarak.. Kuralları sevmem.. Ama uymak zorunda olduğumuda bilirim.. Sevmediğim öyle çok şey yapıyorumki, bu bana mutsuzluk veriyor çok zaman.. Birini sevmeyi, aşık olmayı, ona güvenmeyi çok istiyorum.. Olmayınca olmuyor, zorlamıyorum.. Hayat garip.. Ben o gariplik içinde yüzen biriyim işte..

  11 Responses to “Gün, Hafta ve Ay isimleri Nereden Geliyor?”

  1. valla çok değişikmiş merak etmemiştim ama ilgimi çekti ellerinize sağlık ::)

  2. Valla böyle enteresan bir paylaşım ilk defa görüyorum 🙂 Çok güzel, farklı bilgiler paylaşıyorsunuz, başarılarınızın devamını dilerim.

  3. herkes kendi kültürüne göre değiştirmiş günleri ayları haftaları sanırım 🙂 biz kendimize göre yaancılar romalılara göre 🙂 doğrusuda bu zaten 🙂

  4. Bahsettiğiniz gibi sürekli kullandığımız için nerden gelmiş olabileceğini hiç düşünmemişiz. İlginç ve bir o kadar da güzel bilgiler. teşekkür ederim.

  5. Hiç düşünmemiştim bunu. Aklıma bile neden sorusu gelmemişti. Bilgilendirme için teşekkürler

  6. Vay be bunları tahmin etmiyordum. Çok güzel bir makale elinize sağlık

  7. gerçekten güzel ve ilginç bilgiler vermişsiniz. daha çok Arapça olacağını düşünmüştüm konuya girerken. doğru çıktı 🙂

  8. Ulan yemin ediyorum toplama bilgisayar gibi milletiz ha. Sapasağlam taş gibi 😉

  9. Her gün kullandığımız günlerin isimlerinin nereden geldiği konusunu bilen çok az kişi vardır.bilgilendirme için tşkler

  10. bu makalede gerçekte çok yararlı bilgiler vardı günlerin nereden geldiğine de ayrı bir şaşırdım doğrusu 😀

  11. Paylaşmış olduğunuz tüm makaleleri özenle yavaşca okuyorum, gerçekten insanların aklına gelmeyecek ve merak ettikleri kaliteli içeriklere sahipsiniz.

Düşünceleriniz Bizim İçin Önemlidir